Cajaladda hodanka ah ee Dhaqanka iyo Hiddaha Soomaaliyeed.

HORDHAC:
Dadka Soomaaliyeed, oo caan ku ah hidde-dhaqameed qani ah, ruux adkeysi leh, iyo dhaqamo firfircoon, waxay ka soo jeedaan Geeska Afrika. Sooyaalka taariikheed ee ku qotoma ganacsiga, bad-mareenka, iyo hab-nololeedyada reer-guuraaga, Soomaalidu waxay samaysatay hayb gaar ah oo ka tarjumaysa saameyntooda kala duwan.

Bulshada Soomaaliya waa kuwa xambaarsan macluumaad badan oo ku saabsan beelaha, reeraha, luuqadaha, tirada bulshada, heerka waxbarasho, caafimaadka, dhaqaalaha, diimaha iyo qodobo kale oo saamayn ku leh bulshada.

Waa dad awood leh.

Khubarada ku xeeldheer Taariikhda dalka Soomaaliya waxa ay sheegeen in erega Soomaaliya uu ka taaganyahay labo eray oo la'isku geeyay, kuwaasi oo kala ah (Soo-Maal), iyadoo eraga (Soo) macnihiisa loola jeedo Soco, halka ereyga (Maal) uu macnihiisu ka soo jeedo Lis. Marka labadaasi eray la'isku daro waxaa uu noqonayaa (Soo Maal Saca, rida, laxda, geela). Khubarada qaarkood waxa ay sheegaan in magaca Soomaali uu asal ahaan ka soo jeedo ereyga carabiga ee ah (Duu-maa)( ذو مال) oo macna ahaan la macna ah Shacab xoolo badan leh. Sooyaalka taariikhda qadiimiga ah waxaa iyadana laga helayaa macno kale iyadoo khubaraduna ku doodayaan in ereygaasi uu ka yimid Samaale oo micnihiisu yahay ninkii waranka Dheeraa. Samaale ayaa la sheegaa in uu ahaa ab iyo waziirkii ay ka soo farcanmeen dadka Soomaaliyeed (Aw-Samaale). Taariikh ahaan dalku waxa uu lahaan jiray xadaarad facween waxaana dalka loo aqoon jiray magacyo badan sida Dhulkii udgoonaa , Dhulkii eebe iyo Geeska Afrika.

Soomaalidu waa dad ku dhaqan meelo badan oo caalamka ah, laakiin asal ahaan lagu yaqaano Geeska Afrika.


Somalida waxay ku kala nool yihiin, qurbaha iyo dhulka Soomaaliya. Soomaalida badankooda waa dad reer guuraah ah, waxaana lagu yaqaanaa, xoolo dhaqasho, sida ariga iyo geela iyo Lo'da. Dadka soomaaliyeed waxaa dibadda uhaajiray ku dhowaadb ilaa iyo 5 Malyan. maadaamaa dalku ku jiray in kabadan 20 sano oo dagaal ah, Dhanka diinta soomaaliya waxaa aad awood ugu leh suufinimada. suufiyada soomaali xoogaa waa ka duwan yihiin suufiyada dalalka qaarkood, waayadii hore markii ay soomaaliya nabad ahayd iskuulaad iyo jaamacado badan ayaa ku yaalay dalka soomaaliya. dhaqaalaha dalkana kor ayuu u socday. Soomaalida waxay ganacsi la lahaayeen wadamada carabta iyo aasiya iyo yurub.. dagaaladi Soomaaliya siday u bilaabmeen , waxaa dhacday in ay soomaliduu isku dilaan qabiil dartiis iyo is fahmi la'aan.
Soomaalida boqolkiiba 30 waa qurba-joog oo wadamada kaley ku kala nool yihiin. waxayna u badan yihiin wadamada Itoobiya, kiinya, jabuuti, kanada, Mareykanka, Iswiidhan, Denmark, Finland, Jarmalka, Talyaaniga, Shiinaha iyo wadamo kale oo aan la tiri karin.

Soomaalida waxaa kala qaybiyey gumeysigii qarnigii 19aad, kaas oo ukala qaybsaday 5 qaybood oo kala ah: Talyaani Oo haystay (Koofurta Soomaaliya); Ingriiska oo haystay Waqooyiga somalia (Somaliland); Faransiiska oo haystay Xeebta Soomaaliya (Jabuuti); Itoobiya iyo Ingiriiska oo haystay Soomaali Galbeed (D.D.S); iyo Kenya oo haystay deegaanka (N.F.D). Dadka Soomaaliyeed waxa ay wadaagaan hal af, dhaqan iyo diin. Waa hal reer laakiin waxa ay u kala qeybsamaan jufooyin hoose.

Afka iyo Aqoonsiga:
 Afka Soomaaliga, oo ah qayb ka mid ah aqoonsigooda, waa af Kushitic ah oo leh lahjado kala duwan. Farta Soomaaliga ee quruxda badan, Osmanya, ayaa loo adeegsadaa qorista afka. Afku waxa uu door muhiim ah ka ciyaaraa isku xidhka Soomaalida adduunka oo dhan, iyada oo kobcinaysa dareenka midnimada iyo ku faanida taariikhda ay wadaagaan.

Dhaqanka Reer-guuraaga:
 Dhaqan ahaan, Soomaali badan waxay ahaayeen xoolo-dhaqato reer-guuraa ah, iyagoo xoolahooda la socda dhul baaxad leh. Hab-nololeedkan reer guuraaga ahi waxa uu qaabeeyey qaab-dhismeedkooda bulsheed, isaga oo xoogga saaraya xidhidhka qoyska ee isku xidhan iyo xidhiidhka qotoda dheer ee dhulka. Xataa marka ay magaalaynta sii korodho, qaybaha hiddaha reer guuraaga ayaa weli ah qayb ka mid ah dhaqanka Soomaalida.




Kala Duwanaanshaha Dhaqaneed: 
Juquraafi ahaan Soomaaliya oo ku taal isgoysyada Afrika iyo Carabta waxay keentay cajalado dhaqameed oo kala duwan. Saamaynta Carabta, Faaris iyo Afrikaanka waxay ka muuqataa cunnada, muusiga, iyo dharka Soomaalida. Labbiska dhaqameed, oo inta badan midab leh oo qallafsan, ayaa ka tarjumaya isku dhafka dunta dhaqanka.

U adkeysiga inta ay jiraan caqabado: Soomaaliya waxa ay wajahday caqabado ay ka mid yihiin xasillooni darro siyaasadeed iyo colaado. Iyadoo ay jiraan dhibaatooyinkaas, dadka Soomaaliyeed waxay muujiyeen adkaysi la yaab leh. Qurba-joogta oo ku kala baahsan daafaha caalamka ayaa kaalin mug leh ka qaata ilaalinta iyo horumarinta dhaqanka Soomaaliyeed. Waxay wax ku biiriyaan bulshada caalamka iyagoo ilaalinaya xiriirka adag ee xididadooda.

Raaxada Cunnada: 
Cunnada Soomaalidu waa isku-dhafka dhadhanka ee lagu farxo. Cuntooyinka muhiimka ah waxaa ka mid ah bariis, baasto, iyo hilib kala duwan, oo inta badan lagu daray dhir udgoon oo gaar ah. Caanaha geelu waxay hayaan muhiimad dhaqameed waana cabitaan caadi ah. Cuntooyinka la wadaagaa waa caado aad loo jecel yahay oo ka tarjumaysa soo dhawaynta ku qotonta dhaqanka Soomaalida.

Fanka iyo Suugaanta: 
Suugaanta iyo Maansada Soomaaliyeed, oo af iyo qoraalba leh, waxay leeyihiin dhaqan qani ah. Maansadu, gaar ahaan, waxa ay meel gaar ah kaga jirtaa dhaqanka Soomaalida, iyada oo u adeegta habka isgaadhsiinta, sheeko-xariirka iyo muujinta dareenka. Abwaannada caanka ah ee Soomaaliyeed ayaa wax weyn ku soo kordhiyey suugaanta caalamka.

Mustaqbalka iyo Midnimada:
Sida ay Soomaaliya dib u dhismayso una eegayso mustaqbalka, xoogga dadkeedu waxa uu ahaanayaa mid horseeda. Qurba-joogta Soomaaliyeed oo ay weheliyaan kuwa ku nool dalkooda hooyo, waxay sii wadaan dadaallada ku aaddan midnimada, horumarka, iyo ilaalinta hiddaha iyo dhaqanka.





Tirada guud ee dadka:

36-37 Milyan 2023

Meelaha ay ku badan yihiin:

Geeska Afrika,Yurub,Maraykanka, Bariga Dhexe,

Luqada: Af-Soomaali

Diinta:   Ahlu Quraan, Sunni Islam, Suufi, Ghair Muqallidiinta, Jama'atul Muslimin

Dadka ay dhalyo wadagaan:

Cafar • Agaw • Beja • Oromo • Saho iyo dadyowga kale ee Kushiitiga.


DNA OF SOMALIS: Hide sidaha somaalida.

60% East African and 40% West Eurasian (25% West Asian and 15% North African). 

Gebagebadii, sheekada dadka Soomaaliyeed waa mid ku dhisan adkeysi, hodannimo dhaqameed, iyo dareen qoto dheer oo aqoonsi ah. Dhaqankooda kala duwan iyo wax ku biirinta qaybaha kala duwan ayaa muujinaya firfircoonida bulshadan gaarka. 

DHAMAAD.

                             QORAY: Khalit Muztava. 🤓