CUTUBKA 3AAD (TAARIIKHDA XUKUNKA SIYAAD BARRE IYO KACDOONKA SNM, 1969–1991)
3.1 Afgambigii Militariga iyo Xukunka Siyaad Barre (1969–1970)
3.1.1 Afgambigii 1969
15 Oktoobar 1969: Madaxweynaha Soomaaliya Aden Abdullah Osman Daar ayaa la dilay.
Ciidanka Militariga waxay afgambi ku qaadeen xukuumadii, waxaana talada la wareegay General Maxamed Siyaad Barre.
Afgambigan wuxuu ku dhacay xilliga doorashooyin siyaasadeed iyo dib-u-habeyn dowladda lagu waday.
3.1.2 Siyaasadda Hore ee Xukuumadda
Siyaad Barre wuxuu soo bandhigay midnimo qaran iyo hantiwadaag militariga ku saleysan (Scientific Socialism).
Waxaa la xiray xisbiyo siyaasadeed oo mucaarad ah, gaar ahaan SNL iyo USP, kuwaas oo Waqooyiga ka dhisan.
Dowladdu waxay bilowday ciqaab iyo caburin joogto ah oo beelaha Waqooyi ka dhan ah.
3.2 Eexda iyo Caburinta Waqooyiga (1970–1980)
3.2.1 Siyaasad Caburin
Odayaasha dhaqanka iyo hoggaamiyeyaasha beelaha waqooyi waa la ciqaabayay haddii ay ka hor yimaadaan dowladda dhexe.
Shaqaalaha dowladda iyo ganacsatada waqooyi ayaa si toos ah loo cadaadiyey.
Qof kasta oo dawlada ka hor yimaada, waxa lagula kacayey falal ka baxsan xuquuqda aadanaha, iyadoo qaar kood xabsiyo loo taxaabayey, kuwo qaarna dil toogasho lagu xukumayey.
Sidoo kale waxa dadka shacabka ah lagusoo rogay, awaamiir aad u ad adag, iyo cadaadisyo fara badan oo gumaysi ku dheehan yahay.
3.2.2 Dhaqaale La’aanta
Dekedaha iyo magaalooyinka Waqooyi (Burco, Berbera iyo Hargeysa) waxaa laga joojiyay maalgelin iyo horumar.
Ganacsatada waqooyi waxay la kulmeen xannibaad ganacsi iyo canshuuro aan sinnayn.
Mashaariic horumarineed oo muhiim ah waxaa inta badan lagu sameeyay Koonfurta.
Xitaa Qaar badan oo ganacsatada waqooyiga kamid ah, waxa lagu fuliyay dilal aan sharciga waa faqsaneyn, iyadoo lagu eedeynayo, wax aan cadeymo loo haynin.
Waxas oo dhacaya mana aysan jirin cid ka hadli karta, sababtoo ah waxa dadka qalbiyadooda lagu beeray cabsi.
3.3 Xasuuqii iyo Bur-burkii Magaalooyinka (1980–1988)
3.3.1 Dhacdooyinka Hore
SNM waxay ka soo bilowday Itoobiya 1981–1982 si ay u abaabusho dhaqdhaqaaq mucaarad.
Dhaqdhaqaaqa SNM wuxuu ka dhashay caburinta siyaasadeed iyo eexda dhaqaale ee Waqooyiga.
3.3.2 Xasuuqii 1988
Magaalooyinka Hargeysa, Burco, Boorama, iyo Gabiley ayaa la duqeeyay.
Kumanaan qof ayaa la laayay, boqolaal kun oo qaxooti ah ayaa u barakacay Itoobiya iyo Kenya.
Magaalooyinka waxaa la burburiyay guryo, xarumo ganacsi, iyo adeegyo bulshada sida isbitaallada iyo iskuulada.
3.3.3 Saameynta Bulshada
Bulshada waxay la kulantay cabsi joogto ah, barakac, iyo hoos u dhac dhaqaale.
Waxbarashada iyo adeegyada caafimaadka ayaa hakad galay.
Dadka deegaanka waxay bilaabeen abaabul siyaasadeed iyo militari si ay isu difaacaan.
3.4 Sameysankii SNM (Somali National Movement) iyo Bilowgii Dhaqdhaqaaqa (1981–1988)
3.4.1 Sababihii Sameynta SNM
Caburinta siyaasadeed ee Waqooyiga.
Eexda dhaqaale iyo horumar la’aanta gobollada waqooyi.
Xasuuqii iyo barakaca shacabka ee 1988.
Baahida loo qabo urur mideeya beelaha waqooyi si ay u difaacaan xuquuqda aadanaha.
3.4.2 Istaraatiijiyadda SNM
Abaabul beeleed iyo midnimo dhanka siyaasadda iyo militari.
Weerarada istiraatiijiga ah ee loo qorsheeyay xarumaha ciidamada dowladda.
Adeegsiga xog uruurinta iyo xiriirka bulshada maxalliga ah.
3.5 Bilowgii Dagaalka SNM (1988–1991)
3.5.1 Weerarkii Hargeysa
27 May 1988: SNM waxay qaadday weerar weyn oo ka dhan ah ciidamada Siyaad Barre ee Hargeysa.
Dowladda dhexe waxay kaga jawaabtay duqeyn xooggan, iyadoo magaalooyinka lagu burburiyay guryo, suuqyo, iyo xarumo adeeg.
3.5.2 Weerarada Kale
Burco, Boorama, iyo Gabiley ayaa la bartilmaameedsaday.
SNM waxay ku guuleysatay in ay xarumaha militari ka qaado gacanta dowladda meelaha qaar.
3.5.3 Saameynta Bulshada
Kumanaan qoys ayaa qaxooti noqday, gudaha iyo dibedba.
Waxbarashada iyo caafimaadka ayaa gebi ahaanba hakaday.
Dadka ayaa bilaabay abaabul iyo iskaashi bulsho oo xooggan.
3.6 Guusha SNM iyo Xorriyadda Somaliland (1991)
3.6.1 Sababihii Guusha
• Midnimo Beeleed: Beelaha Waqooyi oo mideysan.
• Istaraatiijiyad Militari oo Wanaagsan: Weerarada qorsheysan iyo xog ururinta.
• Taageero Maxalli iyo Caalami ah: Kaalmada bulshada iyo qaxootiga.
• Dowlad La’aanta Xooggan ee Barre: Ciidamadii dowladda oo nuglaaday.
3.6.2 Xorriyadda Somaliland
18 May 1991: SNM iyo hogaamiyeyaasha beelaha ayaa ku dhawaaqay Jamhuuriyadda Somaliland.
Magaalooyinka waqooyi waxay bilaabeen dhismaha dawlad maxalli ah, ciidamo amni, iyo hay’ado sharci.
3.6.3 Saameynta Guusha
Nabadda iyo xasilloonida ayaa la soo celiyay gobollada waqooyi.
SNM waxay bilowday nidaam dimuqraadi ah, doorashooyin, iyo horumar bulsho iyo dhaqaale.
Gobollada waqooyi waxay noqdeen tusaale nabad iyo xasillooni oo ka duwan Koonfurta Soomaaliya.
---DHAMAAD.
Share this post 👇🏻
0 Comments
"Waad ku mahadsan tahay fariintaada! Haddii aanan isla markiiba ka jawaabin, waxaan ku suganahay xaalad aan ka jawaabi karin. Waxaan ka shaqeyn doonaa sidii aan ugu soo jawaabi lahaa sida ugu dhaqsaha badan. Mahadsanid sabirkaaga!"